De toekomst van de industrie – gastcolumn

Naar aanleiding van de 7 stellingen over Industriepolitiek stuurde Ton de Kok mij deze column uit 2005, verschenen in het blad Scope van de Studievereniging Industria, van de faculteit Industrial Engineering van de Technische Universiteit Eindhoven. Nog steeds actueel.

In deze column wordt doorgaans ingegaan op de actualiteit, maar ik wilde maar eens beginnen met een oude quote: “Het is beter voor Nederland en voor de Nederlandse ondernemer, wanneer wij de industrieën zelf op tijd verplaatsen en beheren in plaats van weggedrukt te worden door derden….Er ontstaat dan het volgende beeld: de arbeidsintensieve serieproductie wordt over de wereld verdeeld, maar beheerst vanuit Nederland op basis van product- en proceskennis en de productie van strategische componenten.” Dit is een quote uit het artikel “De toekomst van de industrie” uit ESB, april 1994, geschreven door wijlen Toon van de Ven en ondergetekende. Aanleiding tot het schrijven van het artikel was ons beider ergernis om het gratuite geblaat van economen in menig dagblad, dat in veel gevallen onzes inziens gespeend was van kennis van datgene waar Nederlandse ondernemingen mee bezig waren (of zouden moeten zijn). Laten wij ook maar eens uit de heup schieten, zo dachten wij.

Inmiddels zijn we ruim tien jaar verder en is het er niet meer van gekomen om nog eens terug te komen op onze eigen visie. Achteraf niet zo’n ramp, want het lijkt erop dat die zo gek nog niet was. Immers, wat nu offshoring heet is precies wat we hebben aanbevolen. Houdt niet krampachtig industrie in Nederland die toch geen toekomst heeft, maar zorg dat je wel eigenaar blijft, zodat je hoofdkantoor, ontwikkeling en pilotproductie in Nederland houdt.

Laat ik nog maar eens een keer uit de heup schieten. Het grote probleem van dit moment is een overheid, die de maakindustrie heeft afgeschreven. Al wordt Eindhoven e.o. als een brainport geduid, de hele visie ademt een irreële ambitie door het ontbreken van het fundament. Het fundament is niet, dat iedereen tot nano-technoloog of iets dergelijks wordt opgeleid, maar dat kennis direct interacteert met de toepassing van kennis in concrete producten en diensten. Dat vraagt een integrale visie op onderwijs in Nederland, van universitair onderwijs tot lager beroepsonderwijs. Dat vraagt een realistische visie, gebaseerd op demografische ontwikkelingen en immigratiebeleid. Want het lijkt mij evident, dat we terechte hoge ambities op het gebied van hightech productie in Nederland alleen kunnen waarmaken door het open stellen van de Nederlandse arbeidsmarkt voor zowel hoog- als laagopgeleide niet-Nederlanders. Net als in 1994 geldt ook in 2005 en de komende vijftig jaar, dat hightech industrie ook banen creëert voor lager opgeleiden. En omgekeerd, dat beschikbaarheid van lager opgeleid personeel in de hightech regio’s noodzakelijk is voor het ter plaatse omzetten van kennis in concrete producten. Zijn deze arbeidskrachten niet voorhanden, dan ontbreekt de voor hightech R&D noodzakelijke maak-infrastructuur en verplaatst R&D alsnog naar andere regio’s.

De Nederlandse overheid neemt er het gemak van dankzij het geloof in de zelfregulering door marktwerking en besteedt haar geld steeds meer reactief in plaats van proactief. Dat de korte-termijn marktwerking slechts regulerend werkt binnen een kader geschapen door technologische én demografische ontwikkelingen gebaseerd op voortdurende investering in onderwijs en infrastructuur, is ontsnapt aan het ingeslapen brein van ‘s lands bestuurders en degenen die hen controleren.

Is dit sombermans taal? Als we afhankelijk zouden zijn van Den Haag e.o, ja. Gelukkig zijn er wetenschappers, die dagelijks over de dijken kijken, uitvliegen naar de oorden waar wel gebeurt wat nodig is voor het verspreiden van kennis, welvaart en welzijn. Die naast onderwijs en onderzoek ook niet te beroerd zijn om kennisvalorisatie op zich te nemen. Die samen met het HBO zoeken naar het afstemmen van ieders eigen verantwoordelijkheid voor kennisontwikkeling (WO) en kennistransfer (HBO). En samen met de hightech maakindustrie redden wat er te redden valt. Te beginnen in Eindhoven. Wordt (ooit) vervolgd.

Ton de Kok
Hoogleraar Operations Planning and Control
Technische Universiteit Eindhoven

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s